Frynn (ฟรินน์) ชื่อใหม่ของ greenerald

ต้อยติ่ง สรรพคุณและประโยชน์ของต้นต้อยติ่ง 17 ข้อ !

ต้อยติ่ง

ต้อยติ่ง

ต้อยติ่ง ภาษาอังกฤษ Waterkanon, Watrakanu, Minnieroot, Iron root, Feverroot, Popping pod, Cracker plant, Trai-no, Toi ting ต้อยติ่งฝรั่ง ชื่อวิทยาศาสตร์ Ruellia tuberosa Linn. จัดอยู่ในวงศ์เหงือกปลาหมอ (Acanthaceae) เช่นเดียวกับอังกาบ และอังกาบหนู

ต้อยติ่งฝรั่ง ยังมีชื่อท้องถิ่นอื่นๆ อีกเช่น ต้อยติ่งฝรั่ง ต้อยติ่งเทศ ต้อยติ่งน้ำ ต้นอังกาบ อังกาบฝรั่ง เป๊าะแป๊ะ เป็นต้น ส่วนต้อยติ่งไทย ก็มีชื่อท้องถิ่นอื่นๆเช่นกัน คือ ต้อยติ่งไทย ต้อยติ่งนา (กรุงเทพ), น้ำดับไฟ (ประจวบคีรีขันธ์) เป็นต้น ต้นต้อยติ่งเป็นพืชล้มลุกขนาดเล็กที่มักถูกถอนทิ้งเพราะคนส่วนใหญ่คิดว่ามันเป็นวัชพืช

สมุนไพรต้อยติ่ง มีอยู่ด้วยกัน 2 ชนิด ได้แก่ ต้อยติ่งไทย (Hygrophila erecta Hochr. หรือ Hygrophila guadrivalvis Nees.) ซึ่งเป็นต้อยติ่งดั้งเดิมในบ้านเราซึ่งในปัจจุบันคงได้เห็นน้อยลงทุกที และ ต้อยติ่งฝรั่ง (Ruellia tuberosa Linn.) ซึ่งพบเห็นได้ทั่วไปในช่วงฤดูฝนทั่วเมืองไทย แต่มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเขตร้อนนะครับ (บางแห่งเรียกว่า “ต้อยติ่งเทศ“) ซึ่งทั้งสองชนิดลักษณะของดอกก็จะคล้ายๆกัน แต่จะแตกต่างกันที่ใบ และต้นต้อยติ่งฝรั่งจะต้นเล็กกว่าต้อยติ่งไทยแต่จะโตเร็วกว่า โดยต้อยติ่งที่ดอกเป็นสีม่วงคราม สีชมพู หรือดอกสีขาว จะพบได้ไม่บ่อยนัก ซึ่งชนิดนี้เราจะเรียกว่าต้อยติ่งฝรั่ง ลักษณะของใบจะเรียวยาวแคบ ออกเป็นสีน้ำตาลแดง มีดอกสีม่วง สีขาว หรือสีชมพู ส่วนสรรพคุณทางยาของต้อยติ่งฝรั่งก็จะคล้ายๆกับต้อยติ่งไทย โดยต้อยติ่งฝรั่งนี้จะปลูกง่ายหน่อยและนิยมนำมาปลูกไว้ตามหน้าบ้าน

ต้นต้อยติ่ง

ลักษณะต้นต้อยติ่ง

  • ต้นต้อยติ่ง จัดเป็นพรรณไม้ล้มลุก มีลำต้นสูงประมาณ 20-30 เซนติเมตร (ถ้าเป็นต้อยติ่งไทยจะมีความสูงประมาณ 60-100 เซนติเมตร) ตามลำต้นจะมีขนอ่อนๆ ขึ้นปกคุลมอยู่เล็กน้อย ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการเพาะเมล็ด (แต่ปกติก็เป็นไม้พรรณไม้ที่ขึ้นง่ายตามที่รกร้างว่างเปล่าทั่วๆไปอยู่แล้ว)
  • ใบต้อยติ่ง ลักษณะของใบเป็นใบเดี่ยว เรียงกันเป็นคู่ๆ ไปตามข้อต้น ใบมีสีเขียว ลักษณะใบเป็นรูปมนรี ปลายใบมน โคนใบแหลม ขอบใบเรียบไม่มีจัก แต่อาจจะมีคลื่นเล็กน้อย ขนาดความกว้างของใบประมาณ 1-1.5 นิ้ว และยาวประมาณ 2.5-3 นิ้ว
  • ดอกต้อยติ่งฝรั่ง จะออกดอกเป็นช่อหรือบางทีก็ออกเป็นดอกเดี่ยวๆ ตามง่ามใบที่ส่วนยอดของต้น ดอกมีสีม่วง ลักษณะของดอกคล้ายรูปกรวยปลายดอกแยกออกเป็น 5 กลีบ มีเกสรอยู่กลางดอก 4 อัน อันสั้น 2 อัน และอันยาว 2 อัน
  • ผลต้อยติ่ง หรือ ฝักต้อยติ่ง (เม็ดเป๊าะแป๊ะ, เมล็ดต้อยติ่ง) ลักษณะเป็นฝักยาว มีความยาวประมาณ 1 นิ้วกว่า ถ้าผลได้รับความชื้นหรือถูกน้ำมากๆ ผลก็จะแตกออกเป็น 2 ซีก และภายในผลจะมีเมล็ดอยู่ 8 เมล็ด

ดอกต้อยติ่ง   ดอกต้อยติ่งฝรั่ง

ดอกต้อยติ่งเทศ   เม็ดเป๊าะแป๊ะ

ต้อยติ่ง จัดเป็นวัชพืชชนิดหนึ่งที่มีดอกสวยงามที่คนส่วนใหญ่จะคุ้นตากันอยู่บ้าง ยิ่งในหน้าฝนต้อยติ่งจะออกดอกสีม่วงบานสะพรั่งไปทั่วริมทางหรือบริเวณริมสระน้ำ ยิ่งใบสีเขียวของเข้มของมันยิ่งช่วยขับให้ดอกดูมีความโดดเด่นยิ่งนัก หลายๆคนอาจชมความงามของมันในฐานะที่มันเป็นวัชพืช ตอนเด็กๆ เรามักใช้ใบไม้ ดอกไม้ นำมาทำเป็นของเล่นเพื่อความสนุกสนาน ต้อยติ่งก็เช่นกัน โดยจะเก็บเมล็ดแก่ๆ ใช้น้ำหยดแล้วขว้างใส่กันสนุกสนานเหมือนกับการเล่นปาระเบิด เสียงดังเปรี๊ยะ…ปร๊ะ ซึ่งไม่เป็นอันตรายแต่อย่างใด แต่คุณรู้หรือไม่ว่าวัชพืชที่ว่านี้ไม่ใช่วัชพืชที่ไร้ประโยชน์ เพราะต้องติ่งสามารถนำมาใช้เป็นยาสมุนไพรในการรักษาโรคต่างๆได้อีกมากมาย ไปดูกันเลย…

สรรพคุณของต้อยติ่ง

  1. สรรพคุณต้นต้อยติ่ง รากช่วยรักษาโรคไอกรน (ราก)
  2. รากใช้เป็นยาขับเลือด (ราก)
  3. รากต้อยติ่งสามารถนำมาใช้เป็นยารักษาโรคไตได้ (ราก)
  4. สรรพคุณต้อยติ่งฝรั่ง รากช่วยดับพิษในร่างกาย (ราก)
  5. ช่วยทำให้อาเจียน (ราก)
  6. สรรพคุณต้อยติ่ง ใบใช้เป็นยาถ่ายพยาธิ (ใบ)
  7. รากหากนำมาใช้ในปริมาณที่เจือจางสามารถช่วยจำกัดสารพิษในเลือดได้ (ราก)
  8. ช่วยบรรเทาอาการสารพิษตกค้างในปัสสาวะ (ราก)
  9. ช่วยขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะพิการ (ราก)
  10. ใบใช้พอกแก้อาการปวดเมื่อยกล้ามเนื้อได้ (ใบ)
  11. เมล็ดใช้พอกฝีเพื่อดูดหนองและช่วยลดการอักเสบ (เมล็ด)
  12. เมล็ดใช้พอกแผลเรื้อรัง ช่วยสมานบาดแผล แผลมีฝ้ามีหนอง และช่วยเรียกเนื้อ (เมล็ด)
  13. เมล็ดมีสรรพคุณช่วยทำให้แผลหายเร็วยิ่งขึ้น (เมล็ด)
  14. สรรพคุณสมุนไพรต้อยติ่ง เมล็ดช่วยแก้อาการผดผื่นคัน (เมล็ด)
  15. ต้อยติ่งทั้งต้นเอาชนิดที่ไม่แก่ ดอกยังไม่ร่วงโรย นำมาถอนเอาทั้งรากไม่ให้รากขาดและอย่าให้เมล็ดแตก ประมาณ 4-5 ต้น แล้วนำไปล้างน้ำให้สะอาด โขลกค้นเอาแต่น้ำมาดื่ม ตะช่วยแก้อาการปวดเข่า ขาชา ร้าวลงได้ ซึ่งใช้เลาในการรักษาเพียง 7 วันก็หาย (ทั้งต้น)
  16. รากใช้ผสมเป็นยาแก้พิษ ดับพิษ และทำเป็นยาเบื่อ (ราก)
  17. ประโยชน์ของต้อยติ่ง ฝักใช้เป็นของเล่นของเด็กๆ ด้วยการสะสมฝักแก่จัด (สีน้ำตาลเข้มเกือบดำ) เก็บไว้ในที่แห้งเมื่อมีโอกาสก็นำมาจุ่มน้ำ (หรือน้ำลาย) แล้วเอาไปโยนใส่เพื่อนๆ สักพักหนึ่งฝักก็จะแตกตัวออกดังแป๊ะ พร้อมกับดีดเมล็ดออกโดยรอบ ทำให้เพื่อนตกใจหรือเจ็บคันๆ หรือบางครั้งก็แอบไปใส่ในกระเป๋าเสื้อ กระเป๋ากางเกง หรือแม้แต่คอเสื้อ ซึ่งแม้จะรู้ตัวแต่ก็มักจะเอาออกไม่ทัน ฝักก็จะแตกออกเสียก่อน (ฝัก)

แหล่งอ้างอิง : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.), หนังสือพรรณไม้สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ เล่ม 5, ฐานข้อมูลพันธุ์ไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์, เว็บไซต์ฝ่ายปฏิบัติการวิจัยและเรือนปลูกพืชทดลอง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน, เว็บไซต์หมอชาวบ้าน (เดชา ศิริภัทร), หนังสือสารานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2516, เว็บไซต์มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์

ภาพประกอบ : เว็บไซต์ magnoliathailand.com (Magnolia Hybrid, George), เว็บไซต์ 4toart.com, เว็บไซต์ icido.bloggang.com

ปรับปรุงครั้งล่าสุด วันที่ 13 ต.ค. 2013 เวลา 14:53 น.