• icon-facebook
  • icon-twitter
  • icon-google
  • icon-linkedin

บัวหลวง สรรพคุณและประโยชน์ของบัวหลวง 83 ข้อ ! (ดอกบัวหลวง)

icon-calendar เผยแพร่: 3/12/2013 (แก้ไขล่าสุด: 26/06/2014)
icon-view 10,291 ครั้ง
บัวหลวง

advertisements

บัวหลวง

บัวหลวง ชื่อสามัญ Lotus, Sacred lotus, Egyptian Lotus บัวหลวง ชื่อวิทยาศาสตร์ Nelumbo nucifera Gaertn. จัดอยู่ในวงศ์ NELUMBONACEAE เช่นเดียวกับบัวสาย และบัวเผื่อน[1],[2],[3],[6]

นอกจากนี้บัวหลวงยังมีชื่อเรียกอื่นๆ อีกเช่น โกกระณต, บัว, บัวอุบล, บัวฉัตรขาว, บัวฉัตรชมพู, บัวฉัตรสีชมพู, บุณฑริก, ปุณฑริก, ปทุม, ปัทมา, สัตตบงกช, สัตตบุษย์, โช้ค (เขมร) เป็นต้น โดยมีถิ่นกำเนิดในทวีปเอเชีย[2],[3],[4] นอกจากนี้บัวหลวงยังมีอยู่ด้วยกันหลากหลายสายพันธุ์ ซึ่งต่างก็มีชื่อเรียกที่แตกต่างกันไปตามขนาดและลักษณะของดอก ได้แก่

  • ดอกสีชมพู จะเรียกว่า โกกระณต ปทุม ปัทมา[3]
  • ดอกสีขาว จะเรียกว่า บุณฑริก ปุณฑริก[3]
  • ดอกเล็กสีชมพู จะเรียกว่า บัวเข็มชมพู บัวปักกิ่งชมพู บัวหลวงจีนชมพู[3]
  • ดอกเล็กสีขาว จะเรียกว่า บัวเข็มขาว บัวปักกิ่งขาว บัวหลวงจีนขาว[3]
  • ดอกสั้นป้อมสีชมพูกลีบซ้อน จะเรียกว่า บัวฉัตรสีชมพู บัวสัตตบงกช[3]
  • ดอกสั้นป้อมสีขาวกลีบซ้อน จะเรียกว่า บัวฉัตรขาว บัวสัตตบุษย์[3]

ลักษณะของบัวหลวง

  • ต้นบัวหลวง จัดเป็นไม้ล้มลุก มีอายุหลายปี ลำต้นมีทั้งเป็นเหง้าอยู่ใต้ดิน และเป็นไหลอยู่เหนือดินใต้น้ำ ลักษณะของเหง้าเป็นท่อนยาว มีปล้องสีเหลืองอ่อนจนถึงสีเหลือง มีความแข็งเล็กน้อย หากตัดตามขวางจะเห็นเป็นรูปกลมๆ อยู่หลายรู โดยส่วนของไหลจะเป็นส่วนเจริญไปเป็นต้นใหม่ สามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินเหนียว ในระดับน้ำลึก 30-50 เซนติเมตร และสามารถขยายพันธุ์ด้วยวิธีการใช้เมล็ดหรือวิธีการแยกไหล[1],[2],[3]

ต้นบัวหลวง

  • ใบบัวหลวง ใบเป็นใบเดี่ยว ใบอ่อนจะลอยปริ่มน้ำ ส่วนใบแก่แผ่นใบจะชูขึ้นเหนือน้ำ ลักษณะของใบเป็นรูปเกือบกลมและมีขนาดใหญ่ โดยมีขนาดประมาณ 50 เซนติเมตร ขอบใบเรียบและเป็นคลื่น ผิวใบด้านบนเป็นนวลเคลือบอยู่ ก้านใบจะติดอยู่ตรงกลางของแผ่นใบ ก้านใบมีลักษณะแข็งและเป็นหนาม หากตัดตามขวางจะเห็นรูอยู่ภายใน และก้านใบจะมีน้ำยาวสีขาว เมื่อหักก้านจะมีสายใยสีขาวๆ สำหรับใบอ่อนจะเป็นสีเทานวล ปลายจะม้วนงอขึ้นเข้าหากันทั้งสองด้าน[1],[2]

ใบบัวหลวง

  • ดอกบัวหลวง ออกดอกเป็นดอกเดี่ยว มีสีขาว สีชมพู ดอกมีกลิ่นหอม ดอกมีกลีบเลี้ยง 4-5 กลีบ กลีบเลี้ยงมีขนาดเล็กและสีขาวอมเขียวหรือเป็นสีเทาอมชมพู ร่วงได้ง่าย ส่วนกลีบดอกจะมีจำนวนมากและเรียงซ้อนกันอยู่หลายชั้น ลักษณะของกลีบดอกเป็นรูปไข่กว้างประมาณ 5-6 เซนติเมตร และยาวประมาณ 7-9 เซนติเมตร เมื่อดอกบานเต็มที่จะมีขนาดประมาณ 20-25 เซนติเมตร ในดอกจะมีเกสรตัวผู้สีเหลืองอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งมีความยาวประมาณ 4-5 เซนติเมตร และล้อมรอบอยู่บริเวณฐานรองดอกซึ่งมีลักษณะเป็นรูปกรวยหงาย หรือที่เรียกว่า “ฝักบัว” ที่ปลายอับเรณูจะมีระยางคล้างกระบองเล็กๆ มีสีขาว ส่วนเกสรตัวเมียจะมีรังไข่ฝังอยู่ในฐานรองดอก เมื่ออ่อนเป็นสีเหลือง หากแก่แล้วจะเปลี่ยนเป็นสีเขียว ช่องรังไข่จะเรียงเป็นวงบนผิวหน้าตัด มีจำนวน 5-15 อัน ส่วนก้านดอกมีสีเขียว ลักษณะยาวและมีหนามเหมือนก้านใบ โดยก้านดอกจะชูขึ้นเหนือน้ำและชูขึ้นสูงกว่าก้านใบเล็กน้อย ดอกบัวหลวงจะเริ่มบานในตอนเช้า โดยจะออกดอกและผลในช่วงเดือนสิงหาคมถึงเดือนธันวาคม (ดอกมีสารอัลคาลอยด์ (alkaloids) ชื่อ nelumbine ส่วน Embryo มี lotusine ส่วนเกสรมีสารฟลาโวนอยด์หลายชนิด เช่น quercetin, isoquercitrin, luteolin, luteolin glucoside และยังพบว่ามีสารอัลคาลอยด์ด้วย)[1],[2],[3],[4],[6]

ดอกบัวหลวง

ดอกบัวรูปดอกบัวหลวงรูปภาพดอกบัวหลวง

เกสรบัวหลวง

  • ฝักบัวหลวง ในฝักมีผลอ่อนสีเขียวนวลและมีจำนวนมาก ผลจะฝังอยู่ในส่วนที่เป็นฝักรูปกรวยในดอก ในรูปกรวยของดอกนั้นเมื่ออ่อนจะเป็นสีเหลือง เมื่อแก่แล้วจะขยายใหญ่ขึ้นและเปลี่ยนเป็นสีเทาอมเขียว โดยจะมีผลสีเขียวอ่อนฝังอยู่ในฝักรูปกรวยเป็นจำนวนมาก[1]

ฝักบัวหลวงฝักบัวหลวงแก่

  • ผลบัวหลวง หรือ เมล็ดบัวหลวง ออกผลเป็นกลุ่มหรือที่เรียกว่าฝัก ลักษณะผลเป็นรูปกลมรี ผลอ่อนมีสีเขียวนวลและมีจำนวนมาก เมล็ดมีความกว้างประมาณ 1 เซนติเมตร ในเมล็ดมีดีบัว หรือต้นอ่อนที่ฝังอยู่กลางเมล็ดมีสีเขียว (เมล็ดมีสารอัลคาลอยด์ (alkaloids) และ beta-sitosterol[1],[2],[7]

เม็ดบัวหลวงเมล็ดบัวหลวง

รูปบัวหลวง

  • ดีบัวหลวง คือ ส่วนของต้นอ่อนที่อยู่ในเม็ดบัวหลวง ดีบัวมีลักษณะคล้ายสาก มีความยาวประมาณ 1-1.5 เซนติเมตร และมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 2 มิลลิเมตร มีใบอ่อน 2 ใบ ใบหนึ่งสั้น ส่วนอีกใบยาว ใบมีสีเขียวเข้มหรือสีเขียวอมเหลือง ปลายใบมีลักษณะม้วนเป็นรูปคล้ายลูกศร มีต้นอ่อนตรง ขนาดเล็กมากอยู่ระหว่างใบอ่อนทั้งสอง มีความยาวประมาณ 2 มิลลิเมตร โคนต้นมีสีเหลืองอ่อนหรือเป็นสีเหลืองอมเขียว ลักษณะเป็นรูปทรงกระบอกยาวประมาณ 2-4 มิลลิเมตร เนื้อหนาเปราะ ร้อนหน้าตัดจะมีรูเล็กๆ จำนวนมาก ดีบัวมีรสขมจัด แต่ไม่มีกลิ่น (ดีบัวมีสารในกลุ่มอัลคาลอนด์อยู่หลายชนิด เช่น Demethylcoclaurine, Isoliensinine, Liensinine, Lotusine, Methyl corypalline, Neferine, Nuciferine, Pro Nuciferine และยังมีสารในกลุ่มฟลาโวนอยด์ เช่น Galuteolin, Hyperin, Rutin)[15]

ดีบัวหลวง

สรรพคุณของบัวหลวง

  1. รากและเม็ดบัวมีรสหวานเย็น และมันเล็กน้อย มีสรรพคุณช่วยบำรุงกำลัง ใช้เป็นยาชูกำลัง (ราก,เม็ดบัว[1],[5],[12],[14], ดอก[14])
  2. ช่วยบำรุงร่างกาย แก้กษัย (เม็ดบัว,ใบอ่อน[12],[14], กลีบดอก[14])
  3. เม็ดบัวมีคุณค่าทางอาหารสูง ช่วยเพิ่มพลังงานและไขมันในร่างกาย จึงเหมาะสำหรับผู้ป่วยที่เพิ่งหายป่วยใหม่ๆ ที่ยังมีอาการอ่อนเพลียอยู่ หรือใช้เป็นอาหารบำรุงกำลังของหญิงตั้งครรภ์ที่มีอาการแพ้ท้อง มีอาการอ่อนเพลีย หรืออาเจียน (เม็ดบัว)[12],[14] หรือจะใช้รากต้มเป็นน้ำกระสายดื่มแก้อาการอ่อนเพลียก็ได้ (ราก)[12] ทำให้ร่างกายกระชุ่มกระชวย (เม็ดบัว)[14]
  4. สรรพคุณดอกบัวหลวง ดอกบัวสดสีขาวใช้ต้มกับน้ำดื่มติดต่อกัน มีสรรพคุณช่วยบรรเทาอาการอ่อนเพลีย ทำให้สดชื่นขึ้น และช่วยลดอาการใจสั่น (ดอก,เกสร[12],[14], กลีบดอก[14])
  5. ช่วยบำรุงโลหิต (เม็ดบัว[7], ใบแก่[12],[14])
  6. ช่วยลดความดันโลหิตสูงและลดไขมันในเส้นเลือด ด้วยการใช้ใบสดหรือแห้งนำมาหั่นเป็นฝอยต้มกับน้ำพอท่วมจนเดือดประมาณ 10-15 นาที ใช้ดื่มครั้งละ 1 แก้ว วันละ 3 ครั้ง โดยให้ดื่มติดต่อกันอย่างน้อย 20 วัน และตรวจสัดความดันเป็นระยะพร้อมทั้งสังเกตอาการ ได้แก่ อาการปวดศีรษะ เวียนศีรษะ มึนงง ปวดท้ายทอย หากดื่มแล้วความดันโลหิตลดลงก็ต้องหมั่นตรวจวัดความดันอย่างน้อยเดือนละ 2-3 ครั้ง พร้อมทั้งสังเกตอาการดังกล่าวไปด้วย ถ้าหากพบว่ามีอาการผิดปกควรรีบไปพบแพทย์ (ใบ)[5],[12],[14] หรือจะใช้ดีบัวประมาณ 1.5-6 กรัม นำมาต้มเอาน้ำดื่ม ก็มีสรรพคุณช่วยลดความดันโลหิตได้เช่นกัน อีกทั้งยังมีสรรพคุณช่วยขยายเส้นเลือดเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจ ในกรณีที่เส้นเลือดตีบ (ดีบัว)[9],[15]
  7. ช่วยบำรุงประสาทและสมอง (เม็ดบัว[7],[9],[14], เกสร[14])
  8. ช่วยผ่อนคลายความเครียด อาการหงุดหงิดนอนไม่หลับ ช่วยทำให้นอนหลับสบาย ด้วยการใช้ดีบัวประมาณ 1.5-6 กรัม นำมาต้มเอาน้ำดื่ม (ดีบัว)[12],[15]
  9. บัวหลวง สรรพคุณของรากช่วยเสริมฤทธิ์ยานอนหลับ ทำให้หลับสบาย โดยมีฤทธิ์ไม่แรงมากนัก (ราก)[12],[14]
  10. เม็ดบัวมีสารต่อต้านอนุมูลอิสระสูง ซึ่งมีคุณสมบัติช่วยป้องกันมะเร็ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งมะเร็งตับ (เม็ดบัว)[9]
  11. ช่วยชะลอความเสื่อมของอวัยวะต่างๆ และผิวพรรณ (เม็ดบัว)[9]
  12. เกสรบัวหลวงนำมาใช้ปรุงเป็นยาหอม เป็นยาชูกำลัง บำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ ทำให้ชุ่มชื่นใจ แก้อาการหน้ามืด วิงเวียนศีรษะ เป็นยาสงบประสาท และช่วยขับเสมหะ โดยใช้เกสรแห้งนำมาบดเป็นผงครั้งละ 0.5-1ช้อนชา ใช้ชงกับน้ำร้อนดื่ม หากเป็นเกสรสด ให้ใช้ประมาณ 1 หยิบมือ นำมาชงกับร้อน 1 แก้ว (ขนาดประมาณ 240 มิลลิลิตร) ทิ้งไว้ประมาณ 10-15 นาที แล้วนำมาดื่มในขณะที่ยังอุ่นครั้งละ 1 แก้ว วันละ 3-4 รอบ (เกสรตัวผู้)[1],[4],[5],[12]
  13. สรรพคุณบัวหลวง ช่วยบำรุงหัวใจ (ดอก,เกสรตัวผู้,เม็ดบัว)[1],[4],[8],[9],[12],[14]
  14. ดีบัวมีสาร Methylcorypalline ซึ่งเป็นตัวช่วยทำให้เส้นเลือดขยาย ใช้เป็นยาขยายหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงหัวใจ แก้เส้นเลือดตีบในหัวใจเนื่องจากมีไขมันไปเกาะที่ผนังหลอดเลือด เพิ่มแรงบีบตัวของหัวใจ และช่วยบำรุงหลอดเลือดหัวใจ โดยใช้ดีบัวแห้ง 1 หยิบมือ นำมาชงกับน้ำร้อน 1 แก้วปกติ แล้วใช้ดื่มในขณะที่ยังอุ่นๆ ก่อนอาหารวันละ 3 ครั้ง หรือจะปั้นเป็นเม็ดขนาด 0.5 กรัม ใช้กินครั้งละ 3-5 เม็ด ก่อนอาหารเช้าและเย็นก็ได้ แถมยังมีสรรพคุณช่วยแก้อาการร้อนในกระหายน้ำ ช่วยแก้ไข้และช่วยบำรุงร่างกายได้อีกด้วย (ดีบัว)[1],[5],[7],[8],[9],[12],[14]
  15. ช่วยคุมธาตุในร่างกาย (เกสรตัวผู้)[4]
  16. เหง้าหรือรากบัวใช้ต้มกับน้ำดื่ม เป็นยาแก้ธาตุไม่ปกติในเด็ก (ราก)[14]
  17. สมุนไพรไทยบัวหลวง ช่วยลดไข้ (ราก[5],[12], ดีบัว[12]) ช่วยแก้ไข้ (เกสรตัวผู้[4],[12], ใบแก่[12],[14], ดอก[12],[14])
  18. ช่วยแก้ไข้รากสาด และไข้มีพิษร้อน (ดอก,เกสร)[14]
  19. ช่วยระงับอาการหวัดคัดจมูก ลดเสมหะ ด้วยการใช้ใบบัวมาหั่นเป็นฝอยแล้วผึ่งแดดให้แห้ง ใช้ทำเป็นมวนสูบเพื่อช่วยบรรเทาอาการหวัดคัดจมูก (ใบ)[12]
  20. ใบแก่ใช้สูดกลิ่น ช่วยแก้ริดสีดวงจมูก (ก้านดอก,ใบแก่)[12],[14]
  21. ช่วยแก้อาการไอ (ราก)[5],[12],[14]
  22. ช่วยแก้เสมหะ (ราก,เหง้า,เม็ดบัว,ดอก,เกสรตัวผู้)[1],[14]
  23. ช่วยแก้อาการคลื่นไส้อาเจียน (เกสร[12],[14], เม็ดบัว[14], ราก[14])
  24. ช่วยแก้อาการติดเชื้อในช่องปาก ด้วยการใช้ดีบัวประมาณ 1.5-6 กรัม นำมาต้มเอาน้ำดื่ม (ดีบัว)[15]
  25. ช่วยแก้ลม (เกสร)[4],[12]
  26. ช่วยแก้อาการอาเจียนเป็นเลือด (ดีบัว)[9]
  27. ช่วยแก้อาการเลือดกำเดาไหล (เกสรตัวผู้)[4]
  28. ช่วยแก้อาการร้อนในกระหายน้ำ (ราก,เม็ดบัว)[1],[5],[8],[9],[12,[14] หรือจะใช้ใบนำมาหั่นเป็นฝอยชงดื่มแทนน้ำชา ก็ช่วยแก้อาการร้อนในกระหายน้ำได้เช่นกัน (ใบ)[8] หรือจะใช้ดีบัวนำมาต้มเอาน้ำดื่มก็มีสรรพคุณช่วยแก้กระหายน้ำด้วยเช่นกัน และยังช่วยอาการกระหายหลังอาเจียนเป็นเลือดได้ด้วย (ดีบัว)[12],[15])
  29. ช่วยบำรุงปอด (เกสรตัวผู้)[4]
  30. ช่วยแก้อาการท้องเสีย (เกสรตัวผู้[4], ฝัก[14], เปลือกฝัก[12])
  31. ช่วยแก้อาการท้องเดิน (ยางจากก้านใบและก้านดอก[1], เปลือกฝัก[14])
  32. กลีบดอกชั้นในและก้านใบ ใช้เป็นยาแก้อาการท้องร่วง (ใบ,กลีบดอกชั้นใน)[6] ส่วนชาวอินเดียจะให้เด็กดื่มน้ำรากบัว เพื่อช่วยระงับอาการท้องร่วง (ราก,สายบัว)[8],[14]
  33. เม็ดบัวช่วยรักษาอาการท้องร่วงและบิดเรื้อรัง (เม็ดบัว)[7],[9]
  34. ช่วยแก้ลำไส้อักเสบ (เม็ดบัว)[12]
  35. ช่วยสมานแผลในมดลูก (เปลือกฝัก)[14]
  36. ช่วยขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะบ่อย (ดอก,เกสรตัวผู้[1],[4],[6],[8], ราก[12])
  37. กลีบดอกชั้นในนำมาตำใช้พอกแก้โรคซิฟิลิส (กลีบดอกชั้นใน)[6]
  38. ช่วยแก้อาการตกขาวของสตรี (เกสรตัวผู้)[4]
  39. ช่วยแก้อาการประจำเดือนมามากกว่าปกติ (เกสรตัวผู้[4], เม็ดบัว[9])
  40. ช่วยบำรุงถุงน้ำดี (ดีบัว)[7]
  41. ช่วยแก้ดีพิการ (ราก,เม็ดบัว)[14]
  42. ช่วยบำรุงตับ (เกสรตัวผู้)[4]
  43. ช่วยบำรุงไต ม้าม ตับ (เม็ดบัว)[7],[9]
  44. ดีบัวมีสรรพคุณช่วยแก้อหิวาตกโรค โดยชงดีบัวในน้ำร้อน แล้วดื่มในขณะที่ยังอุ่นครั้งละ 1 แก้ว วันละ 3 ครั้ง (ดีบัว)[12]
  45. ช่วยแก้พุพอง (ราก,เม็ดบัว)[1],[14]
  46. รากหรือเหง้ามีสรรพคุณช่วยห้ามเลือด ทำให้เลือดหยุด (ราก[11], ดอก[12], กลีบดอก[14], ก้านใบ[12],[14])
  47. ใช้เป็นยาฝาดสมาน ช่วยสมานแผล (ดอก,เกสรตัวผู้[1],[6], เปลือกฝัก[12])
  48. ช่วยแก้อาการน้ำกามเคลื่อน หรืออาการฝันเปียก (เกสรตัวผู้[4], เม็ดบัว[9],[14], ดีบัว[15])
  49. สรรพคุณของดอกบัวหลวง ช่วยแก้อาการผดผื่นคัน (ดอก)[12]
  50. ช่วยแก้พิษเห็ดเมา (ฝัก)[14]
  51. บัวทั้งต้น ใช้แก้พิษจากการรับประทานเห็ดพิษ และอาการเป็นพิษจากพิษสุราเรื้อรัง ด้วยการใช้ทั้งต้นประมาณ 10-15 กรัม นำมาต้มรับประทาน (ทั้งต้น)[12],[14]
  52. ในบางตำราระบุว่าใบบัวสามารถใช้รักษาอาการปวดบวมและอาการอักเสบได้ ด้วยการนำใบบัวหลวงมาล้างให้สะอาดแล้วโขลกให้ละเอียด จากนั้นสกัดด้วยแอลกอฮอล์ แล้วนำสารสกัดที่ได้มาทาบริเวณที่มีอาการ (ใบ)[5]
  53. ช่วยบำรุงไขข้อ เส้นเอ็น แก้โรคข้อต่างๆ (เม็ดบัว)[9],[12],[14]
  54. ช่วยแก้อาการช้ำใน (ดอก)[12]
  55. ช่วยบำรุงครรภ์ของสตรี (เม็ดบัว[5],[12], ดีบัว[12],[14], ดอกบัว[12],[14])
  56. ใบแก่ใช้รับประทานจะช่วยเพิ่มแรงเบ่งขณะคลอดบุตรของสตรี (ใบแก่)[12],[14] ช่วยทำให้คลอดบุตรง่าย (ดอกบัว)[12],[14]
  57. ช่วยขับรกออกมาให้เร็วขึ้น (ฝัก)[14]
advertisements

ข้อมูลทางเภสัชวิทยาของบัวหลวง

  1. สารอัลคาลอยด์ที่พบในบัวหลวง มีฤทธิ์ช่วยลดอาการปวดและช่วยต้านอาการอักเสบ โดยสารสกัดเมทานอลจากเหง้า ในขนาด 200 มก./กก. และขนาด 400 มก./กก. จะมีผลช่วยลดการอักเสบในหนู และมีประสิทธิภาพเทียบเท่ากับ Phenylbutazone และ Dexamethasone ทั้งการทดสอบในหลอดทดลอง และสัตว์ทดลอง[4],[15]
  2. สารบริสุทธิ์ที่แยกได้จากบัว มีฤทธิ์ในการยับยั้งเชื้อ HIV โดยสาร (+)-1(R)-coclaurine และสาร 1(S)-norcoclaurine มีฤทธิ์ในการยับยั้งเชื้อ HIV ในหลอดทดลอง โดยมีค่า EC50 = 0.8 และน้อยกว่า 0.8 กรัม./ไมโครลิตร โดยมีค่า Therapeutic index มากกว่า 125 และมากกว่า 25 ตามลำดับ ส่วนสาร Liensinine และสาร Isoliensinine มีฤทธิ์ในการยับยั้งเชื้อ HIV ในหลอดทดลอง โดยมีค่า EC50 น้อยกว่า 0.8 กรัม/ไมโครลิตร โดยมีค่า Therapeutic index มากกว่า 9.9 และมากกว่า 6.5 ตามลำดับ และสาร Nuciferine มีฤทธิ์ในการยับยั้งเชื้อ HIV ในหลอดทดลอง โดยมีค่า EC50 เท่ากับ 0.8 กรัม/ไมโครลิตร โดยมีค่า Therapeutic index เท่ากับ 36[15]
  3. สารอัลคาลอยด์ที่พบในบัวหลวง มีฤทธิ์ทำให้นอนหลับ ซึ่งจากผลการทดลองพบว่ามีผลทำให้หนูนอนหลับ โดยสารสกัดเมทานอลจากเหง้าบัวนั้นมีผลในการลดพฤติกรรมและกิจกรรมต่างๆ ของสัตว์ โดยเพิ่มการเกิด pentobarbitone-induced sleeping time ในหนูทดลอง[4],[15]
  4. รากบัวสามารถช่วยลดการดูดซึมของกลูโคสและทำให้ไม่ต้องปริมาณของอินซูลิน จึงสามารถช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือดได้ทั้งคนปกติและในผู้ป่วยเบาหวาน[14]
  5. เกสรและดอกบัวหลวงมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ โดยมีสารกลุ่มฟลาโวนอยด์ ที่มีฤทธิ์ต่อต้านปฏิกิริยาออกซิเดชัน โดยเกสรตัวผู้จะมีฤทธิ์จับอนุมูลอิสระ DPPH โดยมีค่า EC50 42.05 ?g/ml[4]
  6. เกสรบัวหลวงตัวผู้มีฤทธิ์ต้านเบาหวาน โดยไปยับยั้ง advance glycation end products (AGE) และ rat lens aldose reductase (RLAR) โดยมีค่า IC50 125.48 และ 48.30 ?g/ml ตามลำดับ โดยฤทธิ์การยับยั้ง AGE และ RLAR นั้นมีผลต่อการลดการเกิดภาวะเบาหวาน[4]
  7. สารสกัดจากเกสรบัวหลวงสามารถแทรกซึมเข้าสู่ชั้นใต้ผิวหนังได้ดี มีผลทำให้ชะลอการเจริญของเม็ดสี Melanin ได้ และยังช่วยทำให้ผิวหนังเต่งตึงขึ้น เนื่องจากสารสกัดดังกล่าวประกอบไปด้วยสารต่อต้านอนุมูลอิสระ ที่ยับยั้งการทำงานของ Tyrosinase enzyme นอกจากนี้ยังพบ Vitamin A – Palminate ซึ่งเป็นตัวช่วยทำให้ผิวหนังอ่อนนุ่มเมื่อนำสารสกัดจากเกสรดังกล่าวมาผลิตเป็นเครื่องสำอางประเภท ครีมบำรุงผิว และครีมกันแดด[14]
  8. สารกสัดแอลกอฮอล์ของเกสรบัวหลวงในขนาด 10 ก./กก. ด้วยการป้อนหรือฉีดเข้าใต้ผิวหนังของหนูถีบจักร ไม่ก่อให้เกิดความเป็นพิษ[4]
  9. สารสกัดที่ได้จากดอกและใบบัวหลวง มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียทุกชนิด[13]
  10. สารสกัดแอลกอฮอล์จากดีบัวมีฤทธิ์ในการต้านเชื้อ ?-Streptococcus group A[15]
  11. สารสกัดด้วยน้ำจากดีบัว มีฤทธิ์ช่วยลดความโลหิต โดยสาร Demethylcoclaurine จากดีบัวมีฤทธิ์ในการคลายกล้ามเนื้อเรียบ ส่วนสาร Methylcorypalline มีฤทธิ์ในการช่วยขยายหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงหัวใจ และสาร Neferine มีฤทธิ์ในการลดความดันโลหิต และช่วยต้านการเต้นของหัวใจที่ผิดปกติ โดยมีผลต่อการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด[15]

ประโยชน์ของบัวหลวง

  1. รากบัวหลวง (เหง้าบัว) สามารถนำใช้เป็นปรุงเป็นอาหารได้ทั้งคาวหวาน เช่น เหง้าบัวผัดน้ำมัน เหง้าบัวอ่อนต้มหรือตุ๋นกระดูกหมูกับเครื่องยาจีน นำมาเชื่อมแห้งรับประทานเป็นของหวาน ทำเป็นน้ำรากบัว หรือนำมาต้มเป็นน้ำสมุนไพรรากบัว[1],[6],[8],[10]
  2. ไหลบัว (หลดบัว) สามารถนำมาประกอบอาหารได้ทั้งสดและแห้ง เช่น การนำมาทำแกงเลียง แกงส้ม ต้มกะทิ ผัดเผ็ดต่างๆ ฯลฯ[8],[10]
  3. สายบัว นำมาปรุงเป็นอาหารหรือใช้แทนผักได้หลายชนิด เช่น แกงส้มสายบัวกับปลาทู แกงส้มสายบัว ต้มกะทิปลาทู ฯลฯ[8],[10]
  4. ประโยชน์ของดอกบัวหลวง ดอกนำมาบูชาพระ หรือนำมาใช้ในทางศาสนา เนื่องจากดอกบัวหลวงเป็นสัญลักษณ์แห่งความดีงามทางพระพุทธศาสนา มีความเกี่ยวข้องโดยตรงสำหรับการบูชาพระรัตนตรัย อันได้แก่ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์[2],[3],[6],[8],[11]
  5. กลีบดอกนิยมนำไปทำเมี่ยงดอกบัว ยำดอกไม้ หรือทำเมนูกลีบัวชุบแป้งทอด[14]
  6. กลีบดอกแห้งในอดีตใช้มวนเป็นบุหรี่[11],[14]
  7. สารสกัดจากเกสรนำใช้ทำเป็นเครื่องสำอาง ที่เป็นตัวช่วยชะลอการสร้างเม็ดสีผิว ทำให้ผิวหนังเต่งตึงและอ่อนนุ่ม เช่น ครีมกันแดด ครีมบำรุงผิวทั้งกลางวันกลางคืน[2],[6],[14]
  8. เกสรตัวผู้เมื่อนำมาตากแห้ง สามารถใช้เป็นส่วนผสมในเครื่องยาไทยและจีนได้หลายชนิด เช่น ยาลม ยาหอม ยานัตถุ์ ฯลฯ[11]
  9. ใบบัวหลวงนำมาใช่สำหรับห่อข้าว ห่ออาหาร ห่อขนม ซึ่งจะช่วยทำเพิ่มความหอมน่ารับประทานยิ่งขึ้น หรือจะนำห่อผักสดเก็บในตู้เย็น หรือใช้ในงานประดิษฐ์ต่างๆ ส่วนใบอ่อนใช้รับประทานเป็นผักสดแกล้มกับน้ำพริกได้[2],[6],[8],[12]
  10. ใบบัวแก่เมื่อนำมาตากแห้ง ใช้เป็นส่วนผสมของยากันยุง[11]
  11. ก้านใบและก้านดอกบัว สามารถนำมาใช้ทำเป็นกระดาษ และเส้นใยใช้ทำไส้ตะเกียง[8]
  12. เม็ดบัวทั้งอ่อนและแก่ สามารถนำมารับประทานหรือใช้ประกอบอาหารได้หลากหลาย ที่รู้จักกันดีก็คือ น้ำอาร์ซี ข้าวอบใบบัว เม็ดบัวต้มน้ำตาลทรายแดงผสมในเต้าฮวยหรือเต้าทึ้ง สังขยาเม็ดบัว เม็ดบัวเชื่อม สาคูเม็ดบัว ขนมหม้อแกงเม็ดบัว เป็นต้น และยังสามารถนำมาใช้ทำเป็นแป้งได้เป็นอย่างดี[1],[2],[7],[8]
  13. เปลือกบัวนำมาใช้เป็นวัสดุในการปลูกเห็ดชนิดหนึ่ง หรือที่เรียกว่า “เห็ดบัว”[11]
  14. เปลือกเมล็ดและฝักแก่ ใช้ทำเป็นปุ๋ย[8]
  15. ประโยชน์บัวหลวง เนื่องจากดอกบัวหลวงมีความสวยและมีกลิ่นหอม จึงนิยมปลูกไว้ประดับในสระน้ำหรือปลูกไว้ในกระถางทรงสูง[3],[6],[8]

ภาพดอกบัวหลวง

คุณค่าทางโภชนาการของเม็ดบัวหลวงดิบ / แห้ง ต่อ 100 กรัม

  • พลังงาน 89 / 332 กิโลแคลอรี่
  • คาร์โบไฮเดรต 17.28 / 64.47 กรัมรูปเม็ดบัวหลวง
  • น้ำ 77.00 / 14.16 กรัม
  • ไขมัน 0.53 / 1.97 กรัม
  • โปรตีน 4.13 / 15.41 กรัม
  • วิตามินเอ 13 / 50 หน่วยสากล
  • วิตามินบี1 0.171 / 0.640 มิลลิกรัม
  • วิตามินบี2 0.040 / 0.150 มิลลิกรัม
  • วิตามินบี3 0.429 / 1.600 มิลลิกรัม
  • วิตามินบี6 0.168 / 0.629 มิลลิกรัม
  • วิตามินบี9 28 / 104 ไมโครกรัม
  • วิตามินซี 0 / 0 มิลลิกรัม
  • ธาตุแคลเซียม 44 /163 มิลลิกรัม
  • ธาตุเหล็ก 0.95 / 3.53 มิลลิกรัม
  • ธาตุแมกนีเซียม 56 / 210 มิลลิกรัม
  • ธาตุฟอสฟอรัส 168 / 626 มิลลิกรัม
  • ธาตุโพแทสเซียม 367 / 1,368 มิลลิกรัม
  • ธาตุโซเดียม 1 / 5 มิลลิกรัม
  • ธาตุสังกะสี 0.28 / 1.05 มิลลิกรัม

% ร้อยละของปริมาณแนะนำที่ร่างกายต้องการในแต่ละวันสำหรับผู้ใหญ่ (แหล่งที่มา : USDA Nutrient database เม็ดบัวดิบ, เม็ดบัวแห้ง)

คุณค่าทางโภชนาการของรากบัวหลวงสุกหรือต้ม (ไม่ใส่เกลือ) ต่อ 100 กรัม

  • พลังงาน 66 กิโลแคลอรี่
  • คาร์โบไฮเดรต 16.02 กรัมรากบัวหลวง
  • น้ำ 81.42 กรัม
  • น้ำตาล 0.5 กรัม
  • เส้นใย 3.1 กรัม
  • ไขมัน 0.07 กรัม
  • โปรตีน 1.58 กรัม
  • วิตามินบี1 0.127 มิลลิกรัม 11%
  • วิตามินบี2 0.01 มิลลิกรัม 1%
  • วิตามินบี3 0.3 มิลลิกรัม 2%
  • วิตามินบี5 0.302 มิลลิกรัม 6%
  • วิตามินบี6 0.218 มิลลิกรัม 17%
  • วิตามินบี9 8 ไมโครกรัม 2%
  • โคลีน 25.4 มิลลิกรัม 5%
  • วิตามินซี 27.4 มิลลิกรัม 33%
  • ธาตุแคลเซียม 26 มิลลิกรัม 3%
  • ธาตุเหล็ก 0.9 มิลลิกรัม 7%
  • ธาตุแมกนีเซียม 22 มิลลิกรัม 6%
  • ธาตุแมงกานีส 0.22 มิลลิกรัม 10%
  • ธาตุฟอสฟอรัส 78 มิลลิกรัม 11%
  • ธาตุโพแทสเซียม 363 มิลลิกรัม 8%
  • ธาตุโซเดียม 45 มิลลิกรัม 3%
  • ธาตุสังกะสี 0.33 มิลลิกรัม 3%

% ร้อยละของปริมาณแนะนำที่ร่างกายต้องการในแต่ละวันสำหรับผู้ใหญ่ (แหล่งที่มา : USDA Nutrient database)

คำแนะนำและข้อควรระวัง

  • โดยทั่วไปแล้วเม็ดบัวส่วนใหญ่ที่เราเห็นจะเป็นสินค้านำเข้ามาจากประเทศจีนซึ่งเม็ดบัวจะมีขนาดใหญ่ และผ่านการกะเทาะเปลือกและดึงดีบัวออกแล้ว ส่วนเม็ดบัวไทยนั้นมีขนาดเล็กกว่าจึงไม่เป็นที่นิยมมากนัก แต่จากผลการวิจัยพบว่าสารต่อต้านอนุมูลอิสระในเม็ดบัวไทยจะมีมากกว่าเม็ดบัวจีนถึง 5-6 เท่า ![7]
  • การรับประทานเม็ดบัวเพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุดนั้น ควรเลือกรับประทานเฉพาะเมล็ดบัวสดเท่านั้น ซึ่งเราสามารถหาซื้อฝักบัวสดที่ขายเป็นกำๆ ได้ตามตลาด (แต่อาจจะหาได้ยากสักหน่อย) วิธีการรับประทานเมล็ดบัว อย่างแรกก็ให้แกะเปลือกที่หุ้มเมล็ดอยู่ออก (เนื้อเม็ดบัวควรจะมีสีขาวอมเหลือง) แล้วให้รับประทานเข้าไปทั้งเม็ด โดยไม่ต้องเอาดีบัวหรือต้นอ่อนภายในเม็ดออก อาจจะมีรสฝาดขมบ้าง แรกๆ อาจจะไม่คุ้นลิ้น แต่เมื่อรับประทานไปสักระยะจะเฉยๆ เพราะดีบัวนั้นมีสรรพคุณทางยาหลายอย่าง โดยให้รับประทานไม่น้อยกว่าวันละ 20 เม็ด จะทานมากกว่านี้ก็ไม่ห้าม[7]
  • การเลือกซื้อฝักบัวสด ควรเลือกฝักสดและมีเมล็ดขนาดใหญ่มีสีเขียวอ่อน เพราะจะได้เม็ดบัวที่มีเนื้อหวานกรอบกำลังดี[7]
  • สำหรับการเลือกซื้อเม็ดบัวชนิดอบแห้ง ควรเลือกเฉพาะเม็ดบัวที่มีสีเหลืองนวลเท่านั้น ถ้าหากเม็ดบัวมีสีเหลืองเข้ม แสดงว่าเก็บไว้นานแล้ว และควรเลือกเม็ดที่ไม่แตกหัก ไม่มีฝุ่นละอองปนเปื้อน ไม่มีกลิ่นสาบหรือกลิ่นเหม็นหืน และขั้วเม็ดบัวไม่ดำคล้ำ[7]
  • หากนำเม็ดบัวมาปรุงเป็นอาหารร่วมกับลำไยแห้ง จะช่วยทำให้สรรพคุณทางยาของเม็ดบัวเพิ่มมากขึ้น[9]
  • เกสรบัวหลวงอาจทำให้เกิดอาการแพ้ได้ในบางราย โดยเฉพาะในผู้ที่มีอาการแพ้เกสรดอกไม้[4]
  • สำหรับผู้ที่มีอาการท้องผูก ท้องเฟ้อ อาหารไม่ค่อย ไม่ควรรับประทานเม็ดบัว[9]
  • ไม่ควรปรุงอาหารที่มีเม็ดบัวอยู่ในภาชนะที่ทำจากเล็ก เพราะจะทำให้เม็ดบัวกลายเป็นสีดำ[9]

ต้นดอกบัวหลวง

References
  1. สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.  “บัวหลวง“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.rspg.or.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  2. ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.  “บัวหลวง“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.qsbg.org.  [2 ธ.ค. 2013].
  3. ฐานข้อมูลพรรณไม้ที่ใช้ในงานภูมิสถาปัตยกรรม ศูนย์ความรู้ด้านการเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.  “บัวหลวง“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: agkc.lib.ku.ac.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  4. ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.  “เกสรบัวหลวง“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.thaicrudedrug.com.  [2 ธ.ค. 2013].
  5. รายการสาระความรู้ทางการเกษตร ฝ่ายวิจัยและบริการวิชาการ คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตหาดใหญ่.  บทความวิทยุรายการสาระความรู้ทางการเกษตร ประจำวันจันทร์ที่ 19 พฤษภาคม 2546.  “บัวสายและบัวหลวง“.  (ดวงจันทร์ เกรียงสุวรรณ).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: natres.psu.ac.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  6. โรงเรียนพระหฤทัยคอนแวนต์.  “บัวหลวง“.  (คุณครูสุวรีย์ เปรมมงคล).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.shc.ac.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  7. สำนักงานเกษตรอำเภอบ้านผือ จังหวัดอุดรธานี.  “ประโยชน์ของเม็ดบัว“.  (นายบุญลิน บุญมาแคน นักวิชาการเกษตรชำนาญการ).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: banphue.udonthani.doae.go.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  8. ศูนย์ข้อมูลกลางทางวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม.  “บัวหลวง ดอกไม้ประจำจังหวัดปทุมธานี“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.m-culture.in.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  9. จำรัส เซ็นนิล.  “เม็ดบัว สุดยอดธัญพืชป้องกันมะเร็ง“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.jamrat.net.  [2 ธ.ค. 2013].
  10. GotoKnow.  “เหง้าบัว อาหารและยาที่ได้มาจากใต้ดิน“.  (ครูไพฑูรย์ ศิริรักษ์).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.gotoknow.org.  [2 ธ.ค. 2013].
  11. ศูนย์ฝึกอบรมและควบคุมระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร.  “ดอกบัวหลวง ดอกไม้ประจำจังหวัดพิจิตร“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: student.nu.ac.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  12. บทความเผยแพร่ทางวิทยุกระจายเสียง โดย สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา.  “นานาสรรพคุณของบัว“.  (ชฎาพร นุชจังหรีด).  อ้างอิงใน: หนังสือมหัศจรรย์แห่งบัว (ภัทราพร ตั้งสุขฤทัย),  หนังสือสมุนไพรน่าใช้ เล่ม 1 (ลัดดาวัลย์ บุญรัตนกรกิจ),  หนังสือสมุนไพรน่ารู้ (วันดี กฤษณพันธ์),  หนังสือเพชรน้ำเอก กรุยอดตำรับยาสมุนไพร (วิพุธโยคะ รัตนรังษี, สุวัตร์ ตั้งเจริญ, และปริญญา อุทิศชลานนท์).  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.uniserv.buu.ac.th.  [2 ธ.ค. 2013].
  13. ไทยเกษตรศาสตร์.  “บัวหลวง“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.thaikasetsart.com.  [2 ธ.ค. 2013].
  14. ไทยโพสต์.  “บัวหลวง : บำรุงหัวใจ ขยายหลอดเลือด สารสกัดทำให้ผิวขาว ต้านชรา”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.thaipost.net.  [2 ธ.ค. 2013].
  15. ฐานข้อมูลเครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.  “ดีบัว“.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.thaicrudedrug.com.  [2 ธ.ค. 2013].

ภาพประกอบ : www.flickr.com (by Vietnam Plants & The USA. plants, Cozy Memories, M i r a i, japanesejack, Marc Nollet, J. Shejbal, blumenbiene, Kiasog, chenning.Sung.宋晨寧 @ TAIWAN, blumenbiene, o331128, sakichin, The running flower, Apricot Cafe, Bognár János, kaiyanwong223), www.thaicrudedrug.com (by Sudarat Homhual)

เรียบเรียงข้อมูลโดย ฟ ริ น น์ .com

advertisements

Disclaimer : บทความที่มีเนื้อหาเกี่ยวเนื่องกับสุขภาพทั้งหมด ทางเว็บไซต์ได้รวบรวมไว้เพื่อเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจแก่ผู้อ่านเท่านั้น จึงไม่สามารถนำไปใช้อ้างอิงหรือใช้แทนการวินิจฉัยของแพทย์ได้ หากมีการนำข้อมูลในเว็บไซต์ไปใช้ ทางเว็บไซต์จะไม่รับผิดชอบต่อความเสียหายที่อาจจะเกิดขึ้นได้ โปรดอ่านเพิ่มเติมหน้านโยบายและเงื่อนไขการใช้งานเว็บไซต์